Ciąża zmienia sytuację pracownicy już od pierwszych tygodni. Kodeks pracy nie uzależnia ochrony przed wypowiedzeniem od ukończenia 12. tygodnia ciąży. Granica trzeciego miesiąca ma znaczenie w innym przypadku – przy przedłużaniu części umów terminowych. To rozróżnienie jest ważne zarówno dla pracownicy, jak i dla działu HR.
Najważniejsze informacje o ochronie pracownicy we wczesnej ciąży
-
Ochrona przed wypowiedzeniem obowiązuje od początku ciąży, a nie dopiero po 12. tygodniu.
-
Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy z pracownicą w ciąży, poza wyjątkami określonymi w Kodeksie pracy.
-
Trzeci miesiąc ciąży ma znaczenie przy przedłużaniu części umów terminowych do dnia porodu.
-
Nie każda umowa zostaje przedłużona. Wyjątki dotyczą m.in. umów zawartych w celu zastępstwa.
Czy pracodawca może zwolnić kobietę w ciąży przed 12. tygodniem?
Co do zasady nie. Ochrona przed wypowiedzeniem obejmuje cały okres ciąży i nie zaczyna się dopiero po 12. tygodniu.
Art. 177 § 1 Kodeksu pracy stanowi, że pracodawca nie może w okresie ciąży przygotowywać wypowiedzenia ani rozwiązać stosunku pracy. Wyjątkiem jest m.in. rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, jeśli zachodzą ustawowe przesłanki i – gdy pracownicę reprezentuje zakładowa organizacja związkowa – wyrazi ona zgodę.
Pracownica w 6., 8. czy 10. tygodniu ciąży korzysta więc z ochrony przed wypowiedzeniem tak samo jak po zakończeniu pierwszego trymestru.
Warto wiedzieć
12. tydzień ciąży i ochrona przed zwolnieniem to dwie różne kwestie. Kodeks pracy nie wskazuje 12. tygodnia jako momentu rozpoczęcia ochrony przed wypowiedzeniem.
Kiedy pracodawca musi przedłużyć umowę ciężarnej do dnia porodu?
Granica trzeciego miesiąca dotyczy automatycznego przedłużenia niektórych umów, a nie początku ochrony przed wypowiedzeniem.
Zgodnie z art. 177 § 3 Kodeksu pracy umowa na czas określony albo na okres próbny przekraczający miesiąc, która zakończyłaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, zostaje przedłużona do dnia porodu.
Jeżeli termin zakończenia umowy przypada wcześniej, pracodawca nie ma obowiązku jej przedłużać.
|
Sytuacja |
Co dzieje się z umową? |
|
Umowa na czas nieokreślony |
obowiązuje ochrona przed wypowiedzeniem |
|
Umowa terminowa kończy się po 3. miesiącu ciąży |
przedłuża się do dnia porodu |
|
Umowa terminowa kończy się przed upływem 3. miesiąca |
może zakończyć się w terminie wskazanym w umowie |
|
Umowa na zastępstwo |
nie podlega automatycznemu przedłużeniu do dnia porodu |
Przykład: Paulina jest w ciąży i ma umowę na czas określony
Paulina jest w 10. tygodniu ciąży. Jej umowa na czas określony ma się zakończyć za dwa miesiące, kiedy będzie już po upływie trzeciego miesiąca ciąży.
W takiej sytuacji pracodawca nie może po prostu zakończyć zatrudnienia w dacie wpisanej w umowie. Zgodnie z art. 177 § 3 Kodeksu pracy umowa zostanie przedłużona do dnia porodu.
Gdyby jednak umowa Pauliny kończyła się wcześniej, jeszcze przed upływem trzeciego miesiąca ciąży, nie zostałaby automatycznie przedłużona. Zakończyłaby się w terminie wskazanym w umowie.
Ten przykład pokazuje, że trzeci miesiąc ciąży ma znaczenie dla przedłużenia umowy terminowej, a nie dla rozpoczęcia ochrony przed wypowiedzeniem.
Czy pracodawca musi wiedzieć o ciąży, aby działała ochrona?
Ochrona wynika z samego faktu ciąży, ale pracodawca musi otrzymać informację o ciąży, aby stosować związane z nią uprawnienia.
Może się zdarzyć, że pracownica dowie się o ciąży już po otrzymaniu wypowiedzenia. Sama data przekazania informacji pracodawcy nie przesądza wtedy o ochronie. Znaczenie ma to, czy w chwili wypowiedzenia pracownica była już w ciąży.
Dla działu HR oznacza to konieczność dokładnego sprawdzenia dat i dokumentacji przed podjęciem dalszych działań.
Kiedy można rozwiązać umowę z pracownicą w ciąży?
Ochrona nie jest bezwzględna. Kodeks pracy przewiduje sytuacje, w których stosunek pracy może się zakończyć.
Należą do nich:
-
przesłanki do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy,
-
ogłoszenie upadłości pracodawcy,
-
likwidacja pracodawcy.
W przypadku upadłości lub likwidacji pracodawcy art. 177 § 4 dopuszcza rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem. Jeśli pracownicę reprezentuje organizacja związkowa, pracodawca uzgadnia z nią termin rozwiązania umowy.
Warto wiedzieć
Od 2023 r. art. 177 Kodeksu pracy zakazuje również prowadzenia przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z osobą objętą ochroną. Ochrona dotyczy więc nie tylko samego wręczenia wypowiedzenia.
Co pracodawca powinien zrobić po otrzymaniu informacji o ciąży?
Pracodawca powinien sprawdzić warunki zatrudnienia, organizację czasu pracy i charakter stanowiska. Ciąża wpływa nie tylko na możliwość rozwiązania umowy, ale również na sposób organizacji pracy.
Pracownicy w ciąży nie można m.in. zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Bez jej zgody nie można też delegować jej poza stałe miejsce pracy. Jeśli stanowisko wiąże się z pracą wzbronioną kobietom w ciąży, pracodawca powinien odpowiednio zmienić warunki pracy, przenieść pracownicę albo – jeśli nie ma takiej możliwości – zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy na zasadach określonych w Kodeksie pracy.
Przy większej liczbie pracowników kontrola terminów, rodzaju umów, dokumentacji i zmian w uprawnieniach wymaga uporządkowanego procesu kadrowego. Firmy, które chcą ograniczyć ryzyko błędów w obsłudze takich przypadków, mogą korzystać ze wsparcia w zakresie kadr i płac: https://www.hrk.pl/payroll-consulting/.
FAQ – ochrona pracownicy we wczesnej ciąży
Czy pracodawca może zwolnić kobietę w 8. tygodniu ciąży?
Co do zasady nie. Ochrona przed wypowiedzeniem obejmuje cały okres ciąży, a nie dopiero czas po 12. tygodniu.
Czy umowa na czas określony zawsze przedłuża się do porodu?
Nie. Automatyczne przedłużenie dotyczy umowy, która zakończyłaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.
Czy umowa na zastępstwo przedłuża się do dnia porodu?
Nie. Art. 177 § 3¹ Kodeksu pracy wyłącza umowy zawarte na zastępstwo z zasady automatycznego przedłużenia.
Czy można zwolnić ciężarną dyscyplinarnie?
Tak, ale tylko po spełnieniu przesłanek rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy oraz dodatkowych warunków wynikających z art. 177 Kodeksu pracy.
Czy pracownica musi od razu powiedzieć pracodawcy o ciąży?
Przepisy nie nakładają obowiązku przekazania tej informacji natychmiast. W praktyce pracodawca musi jednak wiedzieć o ciąży, aby zastosować część szczególnych uprawnień i ograniczeń dotyczących warunków pracy.
Źródła
-
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 177 – ochrona stosunku pracy w okresie ciąży
-
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – „Dziurawa ochrona kobiet w ciąży” – wyjaśnienia
https://www.gov.pl/web/rodzina/wyjasnienia-dot-art-dziurawa-ochrona-kobiet-w-ciazy-gazeta-wyborcza-27122018-r -
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – „Jakie prawa ma mama?”
https://www.gov.pl/web/rodzina/jakie-prawa-ma-mama2